Omega-3 a oczy — czy pomagają na suche oko i zwyrodnienie plamki?

DHA to jeden z głównych budulców siatkówki oka, więc „omega-3 na wzrok” brzmi logicznie. Okuliści często polecali je na suche oko, a producenci dodają je do preparatów na plamkę żółtą. Jednak dwa duże badania kliniczne mocno zweryfikowały te nadzieje. Sprawdzamy, w czym omega-3 rzeczywiście pomagają oczom, a gdzie lepiej nie przepłacać.

Dlaczego DHA jest ważne dla oczu

Zewnętrzne segmenty fotoreceptorów — komórek siatkówki odbierających światło — należą do miejsc o najwyższym stężeniu DHA w całym organizmie. DHA nadaje ich błonom elastyczność potrzebną do sprawnego przetwarzania sygnału świetlnego. Dlatego DHA jest tak istotne w rozwoju wzroku u płodu i niemowląt, a mleka modyfikowane są w nie obowiązkowo wzbogacane. U dorosłych UE dopuszcza oświadczenie zdrowotne, że DHA przyczynia się do utrzymania prawidłowego widzenia przy spożyciu 250 mg dziennie.

Zespół suchego oka — co pokazało badanie DREAM

Przez lata mniejsze badania sugerowały, że omega-3 łagodzą pieczenie, piasek pod powiekami i zmęczenie oczu. W 2018 roku opublikowano jednak duże, dobrze zaprojektowane badanie DREAM: 535 osób z umiarkowanym lub ciężkim zespołem suchego oka przez rok przyjmowało 3 g omega-3 dziennie (2000 mg EPA + 1000 mg DHA) albo placebo z oliwą z oliwek. Objawy poprawiły się w obu grupach w podobnym stopniu — omega-3 nie okazały się lepsze od placebo.

Nie wyklucza to, że niektórym osobom pomagają, ale jako metoda leczenia suchego oka omega-3 nie są już uznawane za pierwszy wybór. Skuteczniejsze bywają krople nawilżające, higiena brzegów powiek i leczenie przyczyny — warto zacząć od wizyty u okulisty.

Zwyrodnienie plamki (AMD) — badanie AREDS2

W badaniach obserwacyjnych osoby jedzące więcej ryb rzadziej chorowały na AMD. Sprawdzono to w badaniu AREDS2 z udziałem ok. 4200 osób zagrożonych postępem choroby. Do standardowego zestawu witamin i minerałów dodano 1 g omega-3 dziennie (650 mg EPA + 350 mg DHA). Po pięciu latach nie zaobserwowano dodatkowego spowolnienia postępu AMD. Korzyści przyniosły natomiast inne składniki zestawu — w tym luteina i zeaksantyna.

Wniosek: jeśli okulista zalecił suplement na AMD, oprzyj się na składzie AREDS2, a omega-3 traktuj jako element zdrowej diety, nie jako lek na plamkę.

Retinopatia cukrzycowa

Ciekawy sygnał pochodzi z hiszpańskiego badania PREDIMED: osoby z cukrzycą typu 2, które jadły co najmniej 2 porcje tłustej ryby tygodniowo (ok. 500 mg EPA + DHA dziennie z diety), rzadziej rozwijały retinopatię zagrażającą wzrokowi. To jednak analiza obserwacyjna — nie dowodzi, że suplement da ten sam efekt. Dla osób z cukrzycą kluczowa pozostaje kontrola glikemii i regularne badanie dna oka.

Niemowlęta i dzieci

Najmocniejsze uzasadnienie dla DHA dotyczy początku życia. Mleko kobiece zawiera DHA, którego ilość zależy od diety matki — dlatego zaleca się kobietom w ciąży i karmiącym dodatkowe 100–200 mg DHA dziennie. Szczegóły w artykułach omega-3 w ciąży i omega-3 dla dzieci.

Praktycznie: co robić dla zdrowia oczu

• jedz tłuste ryby 1–2 razy w tygodniu — to dostarczy DHA w ilości wspierającej prawidłowe widzenie,
• jeśli nie jesz ryb, rozważ suplement z co najmniej 250 mg DHA dziennie (np. olej rybi lub z alg),
• nie przepłacaj za „preparaty na oczy” z niewielką ilością omega-3 i długą listą dodatków,
• przy suchości oczu, pogorszeniu ostrości czy zniekształceniu obrazu idź do okulisty — suplement nie zastąpi diagnostyki.

Najczęściej zadawane pytania

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady okulisty. Nagłe pogorszenie widzenia wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.