Omega-3 a cholesterol — czy rzeczywiście obniżają LDL?

Wiele osób sięga po omega-3, gdy w wynikach badań pojawia się „wysoki cholesterol”. To zrozumiałe, ale opiera się na nieporozumieniu. Omega-3 mają silny wpływ na jedną frakcję tłuszczów we krwi — trójglicerydy — i niewielki lub żaden na cholesterol LDL, który najbardziej odpowiada za miażdżycę. Wyjaśniamy, co dokładnie się dzieje i jak czytać lipidogram.

Lipidogram w pigułce

Standardowe badanie lipidów obejmuje kilka parametrów:

• cholesterol LDL — główny cel leczenia, bo jego nadmiar odkłada się w ścianach tętnic,
• cholesterol HDL — frakcja uznawana za „ochronną”,
• trójglicerydy — tłuszcze zależne m.in. od diety, alkoholu, masy ciała i cukrzycy,
• cholesterol całkowity i coraz częściej nie-HDL.

Omega-3 działają przede wszystkim na trójglicerydy — dlatego ważne jest, który parametr jest podwyższony w Twoich wynikach.

Trójglicerydy — tu omega-3 naprawdę działają

EPA i DHA zmniejszają produkcję w wątrobie cząsteczek VLDL, które przenoszą trójglicerydy, i przyspieszają ich usuwanie z krwi. Według stanowiska American Heart Association z 2019 roku dawka 4 g EPA + DHA dziennie obniża trójglicerydy o ok. 20–30% u osób z ich podwyższonym poziomem, a efekt jest tym większy, im wyższe były wartości wyjściowe. Unia Europejska dopuszcza oświadczenie, że EPA i DHA przyczyniają się do utrzymania prawidłowego poziomu trójglicerydów, przy spożyciu 2 g dziennie.

Tak wysokie dawki to już terapia. Przy bardzo wysokich trójglicerydach lekarz może zalecić leki na receptę z omega-3. Pamiętaj też o ryzyku migotania przedsionków przy dawkach powyżej 1 g — więcej w tekście skutki uboczne omega-3.

Cholesterol LDL — omega-3 go nie obniżają

W badaniach klinicznych omega-3 w typowych dawkach mają neutralny wpływ na LDL. Co więcej, u osób z bardzo wysokimi trójglicerydami preparaty zawierające DHA mogą powodować niewielki wzrost LDL, podczas gdy czysty EPA tego efektu nie wywoływał. Nie jest to powód do paniki, ale jasny sygnał, że omega-3 nie są „suplementem na cholesterol”.

HDL

Omega-3 mogą nieznacznie podnosić HDL. Współczesne badania pokazują jednak, że samo podnoszenie HDL nie przekłada się na mniejsze ryzyko zawału, więc nie warto traktować tego jako głównego argumentu.

Co naprawdę obniża LDL

• Dieta — mniej tłuszczów nasyconych (tłuste mięso, masło, smalec, olej kokosowy), więcej błonnika rozpuszczalnego (owies, rośliny strączkowe), orzechy, oleje roślinne.
• Sterole i stanole roślinne — w odpowiednich ilościach mogą obniżyć LDL o kilka do kilkunastu procent.
• Aktywność fizyczna i redukcja masy ciała.
• Leki (statyny, ezetymib i inne) — jeśli lekarz uzna, że ryzyko sercowo-naczyniowe tego wymaga.

Ryby nadal są świetnym elementem diety dla serca — zastępują czerwone mięso i dostarczają EPA oraz DHA. Zobacz, które ryby mają najwięcej omega-3, i przeczytaj szerzej o tym, co omega-3 robią dla serca.

Najczęściej zadawane pytania

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Wynik lipidogramu zawsze interpretuj z lekarzem w kontekście całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego.