Omega-3 a serce — co mówią badania i dla kogo suplement ma sens

Historia omega-3 zaczęła się od serca: w latach 70. duńscy badacze zauważyli, że Inuici jedzący bardzo dużo ryb i ssaków morskich rzadko chorują na zawał. Od tamtej pory przeprowadzono setki badań, a ich wyniki bywały entuzjastyczne i rozczarowujące. Porządkujemy, co dziś wiadomo o omega-3 i sercu — i dla kogo suplement ma realny sens.

Jak omega-3 działają na układ krążenia

EPA i DHA wpływają na serce i naczynia na kilka sposobów: obniżają poziom trójglicerydów, nieznacznie zmniejszają ciśnienie tętnicze, działają przeciwzapalnie, wpływają na krzepliwość i stabilność blaszek miażdżycowych. Najsilniejszy i najlepiej udokumentowany efekt dotyczy trójglicerydów — w dawce 4 g dziennie spadają one o ok. 20–30% u osób z ich podwyższonym poziomem. Na cholesterol LDL omega-3 praktycznie nie wpływają; szczegóły w artykule omega-3 a cholesterol.

Profilaktyka u osób bez choroby serca

W dwóch dużych badaniach sprawdzono, czy 1 g omega-3 dziennie zapobiega chorobom serca:

• VITAL (ponad 25 tys. osób po 50. roku życia) — brak istotnego zmniejszenia łącznego ryzyka zawału, udaru i zgonu sercowo-naczyniowego. W analizach dodatkowych odnotowano jednak mniej zawałów serca, zwłaszcza u osób jedzących mało ryb.
• ASCEND (ok. 15 tys. osób z cukrzycą) — brak korzyści w zakresie poważnych incydentów naczyniowych.

Przegląd Cochrane z 2020 roku, obejmujący ponad 80 badań, podsumował, że suplementacja omega-3 ma niewielki lub żaden wpływ na całkowitą śmiertelność i łączne ryzyko sercowo-naczyniowe, choć może nieznacznie zmniejszać ryzyko zdarzeń wieńcowych.

Wniosek: zdrowa osoba nie powinna traktować kapsułki omega-3 jako „polisy na serce”. Znacznie więcej dają ryby w diecie, ruch, niepalenie, kontrola ciśnienia i cholesterolu.

Pacjenci wysokiego ryzyka: REDUCE-IT i STRENGTH

W badaniu REDUCE-IT pacjenci z chorobą sercowo-naczyniową lub cukrzycą, leczeni statynami i z podwyższonymi trójglicerydami, otrzymywali 4 g dziennie ikozapentu etylu — oczyszczonego EPA w formie leku. Ryzyko poważnych incydentów sercowo-naczyniowych było o ok. 25% niższe niż w grupie placebo. Część ekspertów zwraca uwagę, że placebo (olej mineralny) mogło nieco pogarszać wyniki grupy kontrolnej, ale lek został włączony do wytycznych dla wybranych pacjentów.

Badanie STRENGTH, w którym stosowano 4 g mieszaniny EPA i DHA, przerwano przedwcześnie z powodu braku korzyści. Różnica między tymi badaniami sugeruje, że w tej grupie pacjentów znaczenie może mieć sam EPA w bardzo wysokiej dawce — to jednak terapia, którą prowadzi kardiolog, a nie zwykła suplementacja.

Ciemna strona wysokich dawek: migotanie przedsionków

W REDUCE-IT, STRENGTH i metaanalizach badań z wysokimi dawkami częściej występowało migotanie przedsionków — ryzyko rosło zwłaszcza przy dawkach powyżej 1 g dziennie. Dlatego osoby z chorobami serca nie powinny samodzielnie zwiększać dawek omega-3. Więcej w tekście skutki uboczne i przeciwwskazania.

Ile omega-3 dla serca?

• Osoba zdrowa — 250–500 mg EPA + DHA dziennie, najlepiej z 1–2 porcji tłustej ryby tygodniowo.
• Choroba wieńcowa — ok. 1 g EPA + DHA dziennie bywa zalecany jako uzupełnienie leczenia; decyduje kardiolog.
• Wysokie trójglicerydy — 2–4 g dziennie, zwykle w postaci leku na receptę, pod kontrolą lekarza.

Szczegółowe dawki dla różnych grup znajdziesz w przewodniku ile omega-3 dziennie, a ryby z największą zawartością EPA i DHA — w tym zestawieniu.

Najczęściej zadawane pytania

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarza. Osoby z chorobami serca powinny każdą suplementację omówić z kardiologiem.